Islamitisch bankieren – een nieuw alternatief

Door Badr Youyou, i.s.m. A.L.M. A. Gafoor

© Copy rights 2001

Het is voor moslims verboden rente te ontvangen of te betalen. Wanneer men zijn geld op conventionele banken zet of er een spaarrekening heeft, ontvangt men onontkoombaar rente; iets wat men als moslim niet wil ontvangen. Als men een lening aangaat bij de bank zal er tevens rente in rekening worden gebracht; iets wat een moslim evenmin wenst.

Het aannemen van deposito en het uitlenen van geld behoren tot de hoofdbezigheden van een bank en hebben beide te maken met het betalen- en ontvangen van rente. Omdat rente aan de basis ligt van het reilen en zeilen van een bank, houden moslims zich liever afzijdig van een dergelijke instelling. En toch hebben moslims, net als ieder ander, belang bij de verschillende bankdiensten. Men heeft het bankwezen nodig, maar is het oneens over de methodologie die gebaseerd is op rente. Om deze reden zijn moslims op zoek gegaan naar een andere methodologie waaraan geen rente te pas komt.

Omdat de Koran zegt: “Riba[1] is verboden en handel is toegestaan” (Koran 2: 275) hebben moslims gepoogd alle mogelijke geldtransacties (het lenen en uitlenen van geld) in termen van verkoop en inkoop van goederen te formuleren, gebruik makend van technieken als murabaha en BBA.[2] Maar dit heeft verscheidene morele en legale vragen opgeroepen. Als men de term islamitisch bankieren beziet, zou men in de veronderstelling kunnen verkeren dat het gaat om een enkelvoudig systeem, maar in werkelijkheid bestaat het islamitisch bankieren uit twee hoofdsystemen: één die in het Midden-Oosten wordt beoefend en die in het Westen enigszins bekendheid geniet en een andere die in landen als Iran en Pakistan wordt toegepast.

De versie van het Midden-Oosten opereert als een investerings- en financieringsmaatschappij. Ze nemen deposito aan van grote investeerders en gebruiken dit geld bij handelstransacties (murabaha). De winst wordt gedeeld tussen de investeerders en de bank. Overige bankfuncties worden in het Midden-Oosten overgelaten aan de conventionele banken. Maar zelfs met deze gelimiteerde functies, gebruikmakend van handelstechnieken terwijl er in feite slechts financiering vereist is, rijzen er vele vragen over moraliteit en legaliteit. Bovendien kunnen dergelijke instanties niet geautoriseerd worden om te functioneren als banken onder de conventionele wetten en kunnen om deze reden niet als bank geregistreerd worden in zowel vele moslim- als in niet-moslimlanden.

In Iran en Pakistan wordt van alle bankfuncties van islamitische banken verwacht dat ze gerund worden op renteloze basis. Hier heeft men renteopbrengsten van deposito’s omgezet in investeringsrekeningen. Het kapitaal van deze rekeningen wordt in de handel gestoken, netzo als bij het Midden-Oosterse model, zij het dat een gedeelte van de winst die voortvloeit uit deze handelingen wordt gebruikt om de kosten van de bank te dekken die deze maakt bij het verlenen van alle overige bankdiensten, inclusief het verstrekken van renteloze leningen.

Bij dit type bank steken weer dezelfde morele en legale vragen als bij het Midden-Oosterse type de kop op, maar daarbij komend kampt men met een kwantitatief probleem; men is bij rentevrije leningen niet in staat te voldoen aan de vraag. Dit type bank heeft weinig overlevingskansen en is onacceptabel volgens de wetten van het conventioneel bankieren. Daarom zijn er in de desbetreffende landen speciale regels in het leven geroepen om deze versie van islamitisch bankieren toch doorgang te kunnen doen vinden.

Als gevolg hiervan kunnen we opmaken dat geen van beide omschreven systemen buiten de desbetreffende moslimlanden kunnen functioneren.

De zogeheten islamitische banken opereren in enkele islamitische landen waar speciale weten in het leven zijn geroepen waardoor ze toch kunnen functioneren. Er wordt beweerd dat er ook buiten de moslimwereld islamitische banken bestaan, maar deze staan geregistreerd als financieringsinstellingen en fungeren aldus en zijn geen werkelijke banken. Om deze reden is de zoektocht naar een uitgebreid rentevrij bank- en financieringssysteem dat kan functioneren in alle landen van de wereld nog steeds gaande. Want er wonen in praktisch alle landen van de wereld moslims en allen hebben, net als ieder ander, bankdiensten nodig.

Een nieuw alternatief

Een alternatief bank- en financieringsstelsel dat voldoet aan de eerder vermeldde voorwaarden is voorgesteld door A.L.M. Gafoor in vier boeken[3]. Dit stelsel bestaat uit twee afgescheiden instellingen.

De eerste instelling bestaat uit de vaststaande deposito rekeningen van de conventionele banken en de langlopende en grote verstrekte leningen die gebruik maken van de fondsen die ontstaan door deze deposito’s. Dit is een financieel instituut dat functioneert op basis van mudaraba, wat een zeer bekend handelssysteem is uit de islamitische literatuur en gebaseerd is op een winst- en verliesverdeelsleutel. Maar deze moderne versie- geparticipeerde financiering (Participatory Financing) genaamd- zal gebruik moeten maken van welbekende moderne toepassingen van het zaken doen; zoals effecten, aandelen, holding companies, vennootschappen en zal moeten voorzien in een unit share en een unit stock type van investeringsopties en een soort van slapende partner financiering [4] en zal ten uitvoer moeten komen onder de conventionele bedrijfsregels en zal gebruik maken van de standaard rekeningtechnieken. In feite is het een verantwoorde vorm van financieren en zou het dus door wie dan ook ter wereld gebruikt kunnen worden, zowel door moslims of niet-moslims.[5]

De tweede instelling, bestaande uit de aangeboden deposito en alledaagse spaargelden van conventionele banken, vormt een rentevrije bank. Deze bank zal voorzien in alle diensten van het commerciële bankieren, inclusief alle lopende rekening handelingen, en zal voorzien in leningen op zowel korte- als op lange termijn en zowel op kleine- als op grote leningen en voorschotten. Degenen die hun geld inleggen zullen geen rente ontvangen, de ontvangers daarentegen zullen een bedrag moeten betalen om de kosten van de bank te dekken (waaronder administratiekosten) en deze een vergoeding te geven voor zijn inspanningen. Deze bank moet het kapitaal van de inlegger waarborgen en zal moeten handelen met alle regels en wetten van het conventioneel bankieren. Deze bank moet men zich eerder voorstellen als geldkoerier dan als uitlener (omdat de bank niet zijn eigen geld uitleent, maar het slechts overbrengt van de inlegger, die de eigenlijke uitlener is, naar de lener en weer terug). Dit is een belangrijke conceptuele afwijking van hoe een bank doorgaans wordt bezien en het is deze fundamentele verandering in de rol van de bank die het ons toestaat het renteprobleem op te lossen- de bank als een koerier van geld in plaats van de rol te vervullen als gelduitlener. Omdat deze bank geen rente betaalt aan de inleggers en daarom geen geld terug ontvangt van de leners, raakt deze bank niet betrokken bij wat voor vorm van rentetransacties dan ook. En om deze reden is het een rentevrije bank. Derhalve kan deze soort bank in alle landen van de wereld opgezet worden, omdat het zich houdt aan de wetten van de conventionele banken en het kan voorzien in alle noodzakelijke bankdiensten voor zijn moslimcliënten zonder tegenstrijdig te zijn met hun religieuze voorschriften.[6]

Het werk van de heer A. Gafoor neemt ook expliciet notie van het probleem van inflatie (waardevermindering van het geld). Dit probleem is vrij makkelijk op te lossen in een systeem waar rente een grote rol speelt, maar in een rentevrij systeem vormt het een redelijk groot probleem, welke praktisch In één van zijn werken heeft hij voor dit probleem een goede oplossing weten te bedenken[7] en is het geïncorporeerd in de formulering van beide hierboven vermeldde instituten.

——————————————————————————–

[1] Riba moet worden opgevat als een bedrag betaald aan een uitlener, bovenop het bedrag dat hij uitleende. Heden ten dage wordt het doorgaans vertaald met rente.

[2] Murabaha betekent: kosten en opbrengst en B.B.A. terugkoop regeling (buy-back arrangement).

[3] -Interest-free Commercial Banking (1995)

-Participatory Financing through Investment Banks and Commercial Banks (1996)

-Commercial Banking in the presence of Inflation (1999)

-Islamic Banking & Finance: Another Approach (2000)

[4] Slapende Partner: iemand die geld stort en zich verder afzijdig houdt.

[5] Een uitgebreid projectvoorstel (investering en financiering op mudaraba-basis) treft men aan op de website van A.Gafoor: http://users.bart.nl/~abdul/article2.html

[6] Een uitgebreid projectvoorstel (Riba-free Commercial Banking)

[7] Commercial Banking in the presence of Inflation

Advertenties