Rentevrij bankieren

Alle religies, waaronder het christendom en het jodendom, hebben het uitlenen van geld op rentebasis verboden en alle samenlevingen hebben met minachting op geldschieters, die het rentesysteem hanteerden, neergekeken. Echter, gedurende de laatste eeuwen -ondanks de in eerste instantie felle oppositie van de kerk- is het rentesysteem stapsgewijs geaccepteerd geraakt. Dit geldt in het bijzonder voor Europa. Vandaag de dag is uitlenen van geld door banken, en de rente die banken hiervoor vragen, een algemeen geaccepteerd verschijnsel dat aangemoedigd wordt, zowel in de economische theorie als in de praktijk van het zaken doen.

Sinds lange tijd hebben degenen die de dupe waren van de kwalijke kanten van rente de bittere smaak ervan op persoonlijk vlak geproefd, en nu -met de algehele globalisering- worden de effecten ervan ondervonden door gehele naties. Schuldlast is verworden tot de onzichtbare keten van heden-ten-daagse moderne massaslavernij; een slavernij waarbij gehele populaties aan armoede lijden zonder ook maar enige hoop op loskoping. Het is rente wat aan de basis ligt van dit probleem. Het is tegen deze achtergrond dat het rente-vrij bankieren vandaag de dag ontzettend relevant wordt.

Terwijl de kapitaaleigenaar, die ‘compensatie’ vraagt voor het delen in zijn kapitaal, als hoofdschuldige aangewezen kan worden, kan hij zijn handel niet voortzetten zonder afnemers. Dat is er de reden voor dat de islam het zowel verbiedt om uit te lenen als om te lenen op rentebasis, als ook om getuige te zijn van (en medewerking te verlenen aan) dergelijke transacties. Aangezien een moderne bank zich bezighoudt met al deze activiteiten is de gehele instelling weerzinwekkend voor moslims. Een lange tijd hebben moslims zich verre gehouden van banken vanwege hun religieuze overtuiging en hun ijverige navolging hiervan. Maar ze hebben deze volharding niet eindeloos vol kunnen houden aangezien bankieren verworden is tot een integraal en noodzakelijk aspect van alle heden-ten-daagse samenlevingen. Vandaar de zoektocht naar een banksysteem dat geen rente hanteert; het zogeheten islamitisch bankieren.

Islamitisch bankieren, zoals het vandaag de dag gepraktiseerd wordt, functioneert op grond van twee basisprincipes. Het eerste is dat alle leningen verleend moeten worden zonder dat er rente berekend wordt. Het tweede is dat alle investeringen gebaseerd zouden moeten zijn op ‘profit en loss sharing’ (PLS; oftewel ‘winst en verlies-deling’). Dit PLS systeem werkt als volgt: bij een voorschot dat uitgeleend is voor een winstmakend project delen de bank (de geldschieter) en de lener in de winst voortgekomen uit het project, volgens een van te voren afgesproken verdeelsleutel. Aan de andere kant zullen andere leningen, zoals leningen aan particulieren, die geen winst kunnen opleveren, geen renteopbrengsten voor de bank opleveren, maar de bank mag de klant wel servicekosten in rekening brengen. De opbrengsten van de bank zullen voortkomen uit de winst die ze maken met hun PLS bezigheden. De bank accepteert stortingen van drie soorten rekeningen: lopende rekeningen, spaarrekeningen en rekeningen van investeringen. Rekeninghouders van de eerste twee rekeningsoorten krijgen niets extra’s voor hun stortingen, maar degenen die investeringsrekeningen hebben delen in de opbrengst van de winst/verlies projecten van de bank, gefinancieëerd met de PLS-projecten. Dit is omdat hun geld werd gebruikt ter financiering van deze projecten.

Islamitisch bankieren is een relatief jonge instelling. De eerste banken werden opgericht in 1975 en vele anderen volgden in de beginjaren tachtig. Op het moment bestaan er in vele landen islamitische banken, waarvan enkele in Europa gesitueerd. Er zijn vandaag de dag meer dan vijftig islamitische banken in verscheidene landen. In drie moslimlanden -Pakistan, Iran en Soedan- zijn alle banken wettelijk verplicht dit systeem te hanteren, terwijl er in vele andere moslimlanden zowel conventionele als islamitische banken coëxisteren. Niet-moslimlanden staan het over het algemeen niet toe om volgens dit systeem te bankieren omdat dit systeem niet voldoet aan sommige vereisten van de bankreglementen van deze landen.

Auteur: A.L.M. Abdul Gafoor

© Copy rights 2001

Advertenties