De illusie van ‘bewijs’

I got your daleel right here salafi manPokke hekel heb ik aan kindertjes die niet eens hun eigen naam correct in het Arabisch kunnen schrijven, maar dan jou om ‘bewijs’ vragen. Alsof ze echt weten wat nou ‘bewijs’ (Arabisch: daliel = دليل ) daadwerkelijk betekent. Alsof zij zelf in staat zijn om erachter te kunnen gaan hoe authentiek een overlevering is en of het überhaupt ergens in een boek staat.

Stel ik zou nu liegen door te zeggen dat de profeet heeft gedanst met apen en het staat in Al Bukhari, de meesten zouden niet eens daar naar (kunnen) onderzoeken. Hiermee wil ik dus zeggen dat je makkelijk mensen wijs kunt maken door aan het einde van een overlevering ‘Bukhari’ of ‘Muslim’ te typen, dan zijn ze al gauw ‘overtuigd’. Maar in de veronderstelling dat een overlevering wel in Al Bukhari staat, betekent het meteen dat je het bij het rechte eind hebt? Betekent het ook dat die overlevering echt correct is? En hoe weet je of die overlevering überhaupt wel toepasselijk is op het gene waar je iets mee probeert te bewijzen? Heeft diegene die om ‘bewijs’ vroeg verstand van de zogeheten mustalah ilm al hadieth ( مصطلح علم الحديث ). Dat is wetenschap van de hadieth. Daarbij moet je denken aan: Aldjarh wa ta`diel ( الجرح والتعديل ) (Weerlegging en kwalificatie) waarin dus geleerden nagaan hoe correct een overlevering is. Als het correct is, welke graad van correctheid krijgt het en als het niet correct is, welke graad krijgt het als die da`ief (onbetrouwbaar) is. Weet hij ook het verschil tussen een overlevering die marfoe`, mawqoef, of mawsoel is? Of een overlevering die mursal, mutassil of maqtoe`is? Of het verschil kunnen maken tussen een overlevering die mudtarib of munkar is of een hadieth die shaad ( شاد ) is? Of het verschil maken tussen een hadieth die mudallas of mu`allaq of mawdoe`is? Weet hij de regels van Usul al Fiqh wanneer er met een overlevering iets bewezen mag en kan worden of niet? Wat zijn de regels omtrent een hadieth die ahad is en de soorten ervan? Een hadieth die een situatie beschrijft die tijdelijk van aard is of niet? Heeft hij verstand van de omstandigheden ervan? Weet hij of de uitspraak van de profeet een algemene regel ( العبرة بعموم اللفظ ) of slechts een regel is voor een specifieke situatie ( العبرة بخصوص السبب )?

Wat ik net heb genoemd is zonder te overdrijven nog maar het topje van de ijsberg. De wetenschap omtrent de Koran en de overleveringen is echt een oceaan. Je verdwaalt er in als het ware. Geleerden hebben dag en nacht hierin hebben zitten bestuderen om het te proberen op te helderen. Dan komt er iemand die een paar honderd salafistische boekjes heeft gelezen of niet eens, maar gewoon zoals sommigen het noemen ‘sjeikh Google’ om advies gevraagd en opeens doet hij zich voor als iemand die precies weet hoe het zit en dat hij in staat zou zijn om te kunnen vragen naar een ‘daliel’.

Voor mij geldt dat wanneer je mij om een ‘daliel’ vraagt, dan ga ik je negen van de tien keer uitlachen en de reden daarvoor is de zaken die ik boven heb genoemd. Om naar een ‘daliel’ te vragen is het de moeite waard wanneer twee geleerden onderling over een onderwerp discussiëren. Die hebben namelijk verstand van de bovengenoemde zaken. Hun onderlinge theologische discussie, neem ik veel serieuzer als ze elkaar om ‘bewijs’ vragen. Voor de jan modaal moslim en dat geldt ook voor mezelf overigens, is het vaak een grote puzzelstuk. Alhoewel ik me pakweg 23 jaar bezig houd met de islam, komt het niet eens in mij op om mezelf te classificeren als een hadieth of islam geleerde. Verre van zelfs. Ik heb die capaciteit niet, want ik heb me niet zo erg in gespecialiseerd zoals geleerden die dat wel intensief hebben gedaan. Toch mag ik mijn Heer bedanken dat ik wat heb opgepikt van wat die grote geleerden hebben gestudeerd. Godzijdank ben ik ook in staat om het een en andere zelf te kunnen achterhalen, daar ik ongeveer weet welke methoden geleerden gebruiken om iets te kunnen beoordelen. Er zijn maar weinig mensen die mij iets wijs kunnen maken. Zelfs als ze komen met een overlevering waarvan ze denken daarmee iets te kunnen ‘bewijzen’, zal ik niet het type zijn die daar makkelijk intrapt.

Het gene wat ik hierboven zei over de overleveringen van de profeet, geldt ook voor de Koran. Als je het verschil niet weet tussen een Mekkaanse vers en een Medina vers of op wie dat vers sloeg en in welke omstandigheden het is neergedaald, of het nu om een eenduidige of meerduidige vers gaat of dat je niets van de Arabische taal bakt en de grammatica ervan of het vers niet kunt relateren met overleveringen die daaraan gekoppeld zijn, of dat je geen verstand hebt van de zogeheten nasikh en mansoekh, of dat je niet genoeg interpretaties van verschillende Koranexegesen hebt gelezen et cetera, dan moet je ook niet het lef hebben om iets te proberen te bewijzen met de Koran.

Dit is de reden waarom iedereen die de waan heeft dat hij verstand van de islam heeft , heel makkelijk in de valkuil kan vallen van het misbruiken ervan. Van terroristen tot aan zeer ‘liberale’ moslims proberen hun punt met de Koran te maken. Bin Laden citeert uit de Koran om te bewijzen dat we een oorlog tegen het Westen moeten voeren en aan de andere kant probeert een ander met dezelfde Koran te bewijzen dat het niet zo is. Iedereen denkt dat de Koran aan zijn kant staat. Van liberaal, gematigd tot extreem.

Blijft de vraag: hoe moet dan een moslim zijn handelingen zo correct mogelijk volgen en welke geleerde van de zoveel geleerden moet hij volgen om zich gerustgesteld te voelen dat hij het juist doet?

Hier komen we bij de kern van het gene waar het echt omdraait. Ten eerste: de islam is een wetenschap waar voornamelijk geleerden en hun studenten erop storten. In tegenstelling tot de kerk, is de islam als wetenschap (Koran en overleveringen) altijd een open source geweest voor iedereen. De kerk had vroeger de monopolie over de Bijbel. De islam daarentegen niet. Vanaf dag één dat de profeet openbaringen ontving, was en moest de Koran ook toegankelijk worden voor iedereen. Want daar bidden wij moslims mee en wij zijn ook verplicht om het regelmatig te lezen of ernaar te luisteren. Zoals ik eerder zei, is de islam op zich een wetenschap. Om echt mee te doen aan theologische discussies, moet je ook echt het een en andere er vanaf weten. Maar de mainstream moslim die de meerderheid van de moslims vormt, houdt zich daar niet mee bezig. De meesten houden zich met andere zaken bezig, zoals met hard werken om zichzelf en hun gezinnen te onderhouden en het uitoefenen van andere wereldse beroepen. Je bent ook in de islam niet verplicht om de islam te bestuderen op een hoog niveau. Je dient wel er wat van te leren. Maar op een hoog niveau is voornamelijk een specialiteit waar je voor moet kiezen. Dus wat doe je, je laat de islam aan moslimwetenschappers over. Maar zoals ik in de vraag hebt gesteld, wie zijn deze moslimwetenschappers? Want die zijn in de tientallen duizenden. Je ziet namelijk het bos door de bomen niet meer. Het is daarom in dit geval handig om op de eerste plaats, je aan te sluiten bij de stroming (school) van het land van je herkomst. Zoals we met zijn allen weten, bestaat de islam uit verschillende stromingen. Deze stromingen zijn op zichzelf scholen waarvan elke school uit letterlijk duizenden geleerden bestaat. De stichters van deze scholen waren individuen. De vier bekende stromingen binnen het soennisme dragen de namen van hun stichters. Dit geldt ook voor het sjiisme en andere kleine stromingen zoals de zaydi’s bijvoorbeeld. Ik kan nu wel het wahhabisme aan al deze stromingen toevoegen, maar die wordt door de ahl assoenah wal djamaa’a niet als een nieuwe correcte stroming erkend en dat is het ook niet. Het is eerder een soort methodiek binnen het soennisme dat afwijkt van de vier algemene stromingen. Maar daar wil ik nu even niet veel tijd aan besteden. Lees maar mijn andere teksten daarover. Waar het nu omgaat is dat iedere moslim, dient te kijken naar de stroming van het land waar hij bij hoort en van die stroming de lessen en wijsheden pikt die hij nodig heeft in zijn dagelijks leven. Marokkanen bijvoorbeeld vallen onder de Maliki stroming, dus dienen ze naar geleerden te gaan die min of meer Maliki’s zijn. Turken zijn Hanafieten, dus dienen ze te gaan naar een moskee of imam die Hanafiet is, et cetera. Onderaan zie je een wereldkaart van de verschillende stromingen van de islam. Zodoende kun je een beeld hebben onder welke stroming jij valt. Voor bekeerde moslims is het wat lastiger. Waar ze voor moeten oppassen is door niet in handen te vallen van het wahhabisme (salafisme). Elke andere school daarbuiten is een zegen, als het maar geen salafisme is. Om het salafisme te herkennen is het op de eerste instantie moeilijk. Want salafisten doen zich niet voor als ‘salafisten’ of beter gezegd: ‘wahhabisten’. Zij komen over als de ‘standaard’ islam. Want wat ze prediken is vaak gewoon de islam van het soenisme die ze min of meer hebben gepikt van de vier bekende stromingen. Maar wat ze feitelijk niet vermelden is dat hun teksten en methodologie voornamelijk opgepikt hebben van maar één stroming en dat is de Hanbali stroming. Met deze stroming is er op zich niets mis mee, maar het is over het algemeen wel een van de strengste en ten tweede: omdat salafisten veel minder ijtihad doen en daarin erg traag zijn, houden ze zich dus zeer strikt aan het gene wat geleerden uit het verre verleden gezegd hebben. Voor salafisten is de islam in de zin van theologische ontwikkeling, gestopt in de middeleeuwen en daarom gaan ze ook vanuit die koers verder. Dat is dus in tegenstelling tot de andere drie stromingen wiens scholen door blijven ontwikkelen, al moet ik erbij vermelden dat ze nog steeds te traag zijn.

Elke stroming ontwikkelt zich met de tijd. De stichters ervan hebben een eigen mening over een bepaald onderwerp, maar die mening kan makkelijk bijgesteld worden door geleerden die na hen uit diezelfde stroming komen. Daarom is een stroming ook een ‘school’. Het betekent dat haar geleerden ijtihad blijven plegen. Ijtihad betekent: het ontwikkelen of/en maken van jurisprudentie uitspraken en/of ideeën binnen de islamitische wetenschap. Zij komen met nieuwe meningen die afwijken van de meningen van hun eerdere geleerden. Dus wanneer iemand naar je toekomt en zegt: “ja maar Imam Malik heeft dit en dat daarover gezegd.”, weet dan dat wat imam Malik heeft gezegd niet altijd het laatste woord is. Ik irriteer me regelmatig aan salafisten die dan met de mening van een geleerde komen van honderden jaren geleden en dan doen alsof die mening bindend is en dat het de enige geldige mening is van die gehele stroming. Dit getuigt feitelijk van hun onkunde over het onderwerp. De reden waarom binnen het salafisme dit vaak gedaan wordt is omdat in hun methodologie weinig wordt gestreefd naar ijtihad. Zij houden zich aan de letterlijke betekenis van de tekst (annaql =  النقل) en wijzen het verstand (`aqil = عقل) zo goed als af. Als zij dus iets overnemen van de profeet, dan kijken ze feitelijk niet verder dan hun neus lang is. Ze houden zelden rekening met de omstandigheden of waarom en om welke reden de profeet iets gezegd heeft (al maqasid =  المقاصد). Ook niet op wie dat wel of niet toepasbaar is et cetera. Binnen het salafisme is elke uitspraak een direct geldige wet of regel die iedereen moet toepassen en uitvoeren ongeacht wie dat is en in welke omstandigheden hij zit en of dat waarlijk op hem ook toepasselijk is of niet. Een andere rampzalige probleem die zij hebben is dat ze wetten en regels toepassen die ze op een zogeheten hadieth ahaad (حديث آحاد) baseren. Een overlevering die ahaad is, is een overlevering die slechts door één metgezel is overgeleverd en dus niet door meerderen. Dat betekent dat we maar slechts één versie ervan hebben en we kunnen niet met zekerheid zeggen of die metgezel het correct heeft overgeleverd zoals de profeet het daadwerkelijk heeft gezegd. Het kan zijn dat die metgezel zich versprak of iets vergeten heeft te zeggen of… of… Ahl assoenah wal djamaa`ah (Asha`irah en Maturidiyah) gebruiken een hadieth die ahaad niet als hadieth voor wetgeving, maar meer als advies en raadgeving.

Dit te hebben gezegd, lijkt het of de islam allemaal zo ingewikkeld is, maar niet heus. De islam is op zich zeer makkelijk en vrij eenvoudig. Waar een mainstream moslim zich mee bezig moet houden is voornamelijk het nakomen van de vijf zuilen. Hij dient te weten wat hoofdzakelijk wel en niet mag en zich houden aan de bekende algemene regels waar alle stromingen het met elkaar over eens zijn. Als je dit doet dan kom je een eind verder. Toen de profeet mensen over de islam leerde, deed hij daar niet lang over. Hij leerde ze een paar dingen in een paar zinnetjes en dat was alles. Mensen hoefden geen overleveringen van hem te onthouden. Ze kregen geen ellenlange preken van hem. Wat men vaak van hem te horen kreeg, is geen polytheïsme plegen, je tong vrezen door geen kwaad te spreken, je ogen afhouden van het gene wat leidt tot losbandigheid en onzedelijkheid of het plegen ervan, verricht het goede en wijs het kwade af. Wie zulke dingen deed, zal onder God’s genade komen te vallen. De islam van de profeet was heel makkelijk. Maar naar mate de tijd verging, werden moslims angstiger. Ze legden meer regels en stelden hoge eisen op zichzelf en op anderen, dan waar de profeet meekwam. De grootste vijand van de moslims was niet het nakomen van wat de islam zegt, maar meer hun eigen angsten en perfectionistisch gedrag. Moslims werden roomser dan de paus in het naleven van de regels. Ze stelden strenge eisen voor zichzelf en maakten er een ‘wiskundig’ geloof van die bij de mainstream moslims het gevoel gaf dat ze de islam nooit van hun leven konden begrijpen en nakomen. Terwijl de profeet hier juist vaak voor heeft gewaarschuwd. Hij zei vaak dat mensen het niet moeilijk moeten maken, maar makkelijker. Hij waarschuwde meerdere malen voor fanatisme en strengheid en zei dat wie dat toepast, leidt zichzelf naar de afgrond ( هلك المتنطعون ) . Hij was ook fel tegen diegenen die te veel vragen stellen. Als hij iets zei en mensen daar meer vragen over gingen stellen, berispte hij ze hierover. Niet alleen zijn alle vier stromingen schuldig aan dit soort gedrag, maar voornamelijk het salafisme spant de kroon hierin. Het salafisme is een superfreak sekte die controle wil hebben over alles wat je in je dagelijks leven doet. Hun geestelijken willen je haast programmeren tot een gehoorzame getemde huisdier die alles doet vanuit een commando. Er is haast niets wat een moslim basaal in het dagelijks leven doet, en er is daar vragen over gesteld. Van ‘of je met een vork mag eten’ tot aan ‘hoe je met iemand aan de telefoon moet praten’. Van ‘of het kijken naar Mickey Mouse toegestaan is’ tot: ‘of je smily icoontjes op het internet mag gebruiken’. Over alles wordt binnen het salafisme vragen gesteld… Letterlijk alles. Het gevaar van dit gedrag is dat het geloof geen openheid meer uitstraalt, maar je voelt je eerder gewurgd alsof het erbij hoort om in angst te leven.

Het gouden advies is: houd je aan de simpelheid van de islam. De islam is niet ingewikkeld. Als je zogenaamde geleerden tegenkomt die je het gevoel geven dat het ingewikkeld is, dan dien je van dat soort imams afstand te houden. Sterker nog: alles wat een imam je preekt, dien je te toetsen aan de hand van je fitrah. Als je fitrah het ergens niet mee eens is en dat is je diepste gevoel dat uit je geweten voortvloeit (dat is wat fitrah is), dan is dat een teken dat wat die imam je wijs aan het maken is, niet klopt. Tenzij hij het echt goed kan maatstaven uit de Koran en uit de tradities van de profeet waar de meeste geleerden daar niet van mening verschillen, maar dan nog gaat het luisteren naar je geweten vóór hun meningen, mits het niet een fundament van de islam aantast. Vermeld werd in musnad Ahmad en in die van Ad-Darimi het volgende: “Wabisah ibn Ma`bad heeft gezegd:

“Ik kwam bij de Profeet waarop hij mij vroeg: “Ben je gekomen om te vragen over goedheid?” Ik zei: “Ja.” Hij zei: “Raadpleeg je hart. Goedheid is datgene waarbij jouw ziel en jouw hart zich gerust voelen en de zonde is datgene wat onrust in jezelf opwekt en wat in je borst stokt, al hebben de mensen zelfs jou hierover een uitspraak gedaan en dit nog eens deden.”

De profeet probeert hiermee letterlijk te zeggen dat al hebben geleerden fatwa’s gedaan en die meerdere keren hebben herhaald, zolang het tegen je geweten (fitrah) ingaat, doe het dan niet. Mensen kunnen namelijk door hun tekortkomingen jou op een dwalend spoor brengen, maar jouw fitrah die God in je heeft gezaaid, laat jouw gezond verstand niet in de steek. Klik op de volgende tekst om nog meer te lezen over de fitrah:

Een geschenk die God aan ons gaf, maar die wij massaal verwaarlozen”

Islamitische stromingen wereldwijd

Reageer mee op Facebook

Badr Youyou

Advertenties